Stress. Niet lekker op je plek zitten. Moeite om gezonder te leven. Steeds in dezelfde patronen terechtkomen. Op het eerste gezicht zijn het heel verschillende problemen. Toch vertelt wat je aan de buitenkant ziet lang niet altijd wat iemand daadwerkelijk nodig heeft.
Misschien ontbreekt het niet aan motivatie, maar aan tijd en energie. Misschien weet je precies wat je wilt, maar lukt het niet om daar in de praktijk naar te handelen. Of misschien werk je hard aan doelen die eigenlijk niet meer bij je passen.
Het Vitaliteitskompas helpt om niet alleen naar het probleem te kijken, maar naar de mens erachter. Zo wordt duidelijker waar het wringt, wat iemand nodig heeft en waar je het beste kunt beginnen.
Het Vitaliteitskompas brengt factoren die van invloed zijn op hoe mensen functioneren en veranderen samen in drie pijlers: Voorwaarden, Vormgeven en Vaardigheden.
Binnen deze pijlers onderscheiden we zes gebieden. Samen helpen ze om breder te kijken naar wat er speelt en waar ruimte ligt voor ontwikkeling.
Er is altijd een verklaring waarom mensen doen wat ze doen. Om gedrag te begrijpen, moeten we daarom niet alleen kijken naar wat iemand doet, maar ook naar wat iemand nodig heeft.
Mensen hebben biologische basisbehoeften die noodzakelijk zijn om te overleven. Daarnaast hebben we psychologische basisbehoeften. De mate waarin deze worden bevredigd of gefrustreerd hangt samen met hoe we ons voelen, functioneren en gemotiveerd raken.
Een belangrijk fundament hiervoor komt uit de zelfdeterminatietheorie, een van de meest onderzochte theorieën over menselijke motivatie. Deze theorie beschrijft drie psychologische basisbehoeften. Daarnaast neem ik rechtvaardigheid mee als kandidaat-basisbehoefte, waar momenteel wetenschappelijk onderzoek naar wordt gedaan.
Het gevoel dat je onderdeel bent van betekenisvolle relaties waarin wederzijdse warmte, betrokkenheid en begrip bestaan.
Het gevoel dat je je eigen keuzes kunt maken die bij je passen en kunt handelen vanuit wat jij belangrijk vindt (waarden).
Het gevoel dat je bekwaam bent, je kwaliteiten kunt inzetten en op een passende manier wordt uitgedaagd.
Het gevoel dat je binnen een groep eerlijk en gelijkwaardig wordt behandeld, betekenisvol kunt bijdragen en daarvoor erkenning krijgt.
Wanneer deze behoeften langdurig onder druk staan, kan dat zich op allerlei manieren uiten. Je kunt bijvoorbeeld meer spanning ervaren, minder goed functioneren, vastlopen in relaties of merken dat je motivatie en energie veranderen.
Daarom gaat vitaliteit over meer dan gezond eten, bewegen en slapen. Het gaat over je levendig en alert voelen, met energie om de doelen na te streven die voor jou belangrijk zijn.
Het Vitaliteitskompas vertaalt deze bredere kijk op menselijk functioneren naar praktische gebieden waarop je kunt onderzoeken wat iemand nodig heeft.
Wat aan de buitenkant hetzelfde lijkt, kan van binnen een heel andere verklaring hebben. Daarom beginnen we niet automatisch bij de meest voor de hand liggende oplossing. Bekijk daarom deze twee voorbeelden.
Je haalt minder plezier uit je werk en vraagt je steeds vaker af: wil ik dit eigenlijk nog wel? Een andere baan lijkt misschien logisch. Maar waar loopt het daadwerkelijk vast?
📋 Regie
Vraagt je werk structureel meer tijd en energie dan je beschikbaar hebt?
🧭 Richting
Past je werk nog bij wat je belangrijk vindt en waar je energie van krijgt?
🌱 Veerkracht
Blijf je 's avonds piekeren over wat er op je werk gebeurt?
Dezelfde onvrede kan dus om totaal verschillende oplossingen vragen.
Je wilt fitter worden, meer bewegen of gezonder eten. Je weet inmiddels prima wat verstandig zou zijn, maar toch lukt het maar tijdelijk om je gedrag vol te houden.
📋 Regie
Heb je eigenlijk voldoende tijd en energie om nieuw gedrag vol te houden?
🔄 Gewoontes
Lukt het om je goede intenties te vertalen naar gedrag in je dagelijks leven?
🫶 Zelfrelatie
Spelen zelfkritiek, je lichaamsbeeld of alles-of-nietsdenken een rol?
Het zichtbare probleem bepaalt dus niet automatisch waar de oplossing ligt.
Daarom begint goede begeleiding niet met: “Welke oplossing zullen we inzetten?” maar met: “Wat heeft deze persoon in deze situatie nodig?”
Zodra duidelijker is waar het wringt, kunnen we bepalen wat nodig is. Binnen ieder gebied zijn verschillende manieren om aan verandering te werken.
Welke daarvan passend zijn, hangt af van de persoon, de situatie en het doel.
Grip op je werk & leven
